‘Kara Rapor 2024’: Türkiye’nin yüzde 92’si hala kirli hava soluyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Pak Hava Hakkı Platformu’nun (THHP) 2016 yılından bu yana tertipli olarak hazırladığı, Türkiye’deki hava kalitesi ve hava kirliliğinin insan sıhhatine tesirlerini inceleyen ‘Kara Rapor 2024’ yayımlandı.

Türkiye genelinde, yıl bazında hava kalitesi bilgilerini, mevzuat, siyaset ve uygulamalarını inceleyen THHP, ‘Kara Rapor’un altıncısında da hava kirliliğiyle ilgili meseleleri ortaya koyup somut tahlil teklifleri getiriyor.

Temiz Hava Hakkı Platformu Koordinatörü Deniz Gümüşel, İstanbul’da düzenlenen basın toplantısında şunları söyledi:

“Temiz hava hakkı, pak, sağlıklı ve sürdürülebilir bir etrafta yaşama hakkının değerli bir bileşeni ve bir insan hakkı. Bu hakkın tesirli biçimde kullanılabilmesinin ön şartı, soluduğumuz havanın kalitesini bilmek. Bu da lakin faal bir hava kalitesi izleme sistemi, bu sistemden elde edilen dataların gerçek kıymetlendirilmesi ve kamuoyu ile şeffaf süreçlerle paylaşılmasıyla mümkün.

Kara Rapor’da şunu ortaya koyuyoruz: 2022 ve 2023 yıllarında Türkiye genelinde hava kalitesi izleme ağındaki istasyon sayıları artsa da hava kirliliğinin izlenmesi randımanı hala çok düşük. Yani altyapımız var, lakin bu altyapıyı faal işletemiyoruz. Bilhassa fosil yakıt kullanan ağır endüstrinin olduğu bölgelerde hava kalitesi tertipli takip edilmiyor. Maalesef Türkiye’de nüfusun yüzde 92’sinden fazlası hala Dünya Sıhhat Örgütü standartlarına nazaran kirli hava soluyor.”

İZMİR’DE HAVA KALİTESİ ALARM VERİYOR

‘Kara Rapor’a nazaran hava kirliliğine yol açan partikül unsurlar PM10 ve kanserojen PM2,5, üç büyük kent İstanbul, Ankara ve İzmir’de sistemli ve kâfi ölçülmüyor.

Ulaşılabilen kısıtlı resmi bilgilere nazaran İstanbullular 2022 yılı boyunca ortalama 38,41 μg/m3 yani Dünya Sıhhat Örgütü’nün (DSÖ) kılavuz pahasının iki buçuk katı PM10 kirliliğine maruz kaldı. Kansorejen partikül unsur PM2,5 ise gereğince ölçülmedi. Ankara’da 2022 yılı PM10 yıllık ortalaması 39,25 μg/m3, İzmir’de ise 45,18 μg/m3’tü. İzmirliler yıl uzunluğu ulusal mevzuatın koyduğu hudut bedelin üstünde kirli hava soluyor. Ankara ve İstanbul ise bu limitin hududunda.

HAVA KİRLİLİĞİ GÖĞÜS KANSERİNE YOL AÇIYOR

‘Kara Rapor 2024’ün en çarpıcı vurgularından biri, hava kirliliğiyle göğüs kanseri ortasındaki münasebetin ortaya konması. Dünyada göğüs kanseri ile hava kirliliği ortasındaki münasebete işaret eden bilimsel araştırmaların sayısının giderek arttığına dikkat çeken raporun müelliflerinden halk sıhhati uzmanı Prof. Dr. Gamze Varol şunları kaydetti:

“P10 ve PM2,5 ile birlikte hava kirliliğinin değerli bir bileşeni olan NO2’deki (azot dioksit) her 10 μg/m3’lük artış, göğüs kanseri riskini 1,02 kat artırıyor. Her 10 μg/m3 PM10 artışıyla göğüs kanserinden ölme riski 1,05 kat artıyor. ABD’de yapılan bir araştırmaya nazaran ise PM2,5’a daha fazla maruz kalınan bölgelerde yaşayanlarda göğüs kanseri olaylarında yüzde 8’lik bir artış gözlemlendi.”

Raporda ayrıyeten şu bilgilere yer veriliyor: Egzoz dumanı solumak göğüs kanseri riskini artırıyor. Fransa’da yıllık göğüs kanseri olaylarının yüzde 3,15’i, ana kaynağı trafik olan NO2’ye atfediliyor. Bu artışın maliyeti yıllık 825 milyon euro.

HAVA KİRLİLİĞİNDEN KAYNAKLANAN VEFATLAR 70 BİNE YAKLAŞTI

‘Kara Rapor’ kapsamında her yıl tertipli olarak yürütülen sıhhat tesir değerlendirmesine nazaran 2022 yılında Türkiye’de hava kirliliği sonucu gerçekleştiği kestirim edilen vefatlar hem sayısal hem de orantısal olarak evvelki yıllara nazaran daha yüksek.

Sağlık tesir değerlendirmesi çalışmasını yöneten halk sıhhati uzmanı Prof. Dr. Çiğdem Çağlayan şöyle konuştu:

“2022 yılında vilayetlerdeki ortalama ince partikül unsur (PM2,5) seviyeleri DSÖ kılavuz pahası olan 5 μg/m3’e indirilebilseydi 68 bin 440 mevt önlenebilirdi. 2022’de kazalar, yaralanmalar ve COVID19 nedenli vefatlar harici gerçekleşen 30 yaş üstü toplam ölümlerin yüzde 14.2’si hava kirliliği kaynaklıydı.”

EN ÇOK VEFAT HAKKARİ’DE

Hava kirliliğine bağlı ölümlerin yüzde olarak en yüksek olduğu vilayetler, PM2,5 seviyesinin en yüksek olduğu birinci 10 vilayet. Bir evvelki yıl birinci sırada olan Batman’ın yerini Hakkari aldı. Hakkari’de 230 kişi hayatını kaybetti. Fakat PM2,5 seviyesi 5 µg/m3 ‘ün altına düşürülseydi bu ölümlerin yüzde 41’i önlenebilirdi. Vefat oranlarında Hakkari’yi Batman, Şırnak, Muş, Malatya, Iğdır, Şanlıurfa, Ağrı, Osmaniye ve Gaziantep üzere Doğu ve Güneydoğu bölgelerinde bulunan vilayetler takip ediyor.

Bununla birlikte DSÖ bedellerine nazaran hava kirliliğine atfedilen ölümlerin sayısal olarak en fazla olduğu vilayet, İstanbul (8 bin 357); onu İzmir (4 bin 852) ve Bursa (3 bin 657) izledi. Ankara’da hava kirliliğinden hayatını kaybedenlerin sayısı 3 bin 155. Ölümlerin bu vilayetlerde sayısal olarak daha fazla olması, hava kirliliği seviyelerinden fazla vilayet nüfuslarının yüksek olması ile alakalı.

THHP’DEN TAHLİL ÖNERİLERİ

THHP, Kara Rapor 2024’te, Türkiye’de hava kirliliğinin ve buna bağlı sıhhat meselelerinin yol açtığı ölümlerin azaltması için şu tekliflerde bulunuyor:

• Türkiye güçte fosil yakıtlara bağımlılığını süratle azaltmalı.

• Ulusal hava kalitesi standartları güzelleştirilmeli.

• PM2,5 için ulusal limit bedel belirlenmeli ve yürürlüğe alınmalı.

• Hava kalitesi izleme çalışmaları güzelleştirilmeli.

• Ağır sanayi bölgelerinde hava kalitesinin izlenmesi, kıymetlendirilmesi ve idaresi sistematik hale getirilmeli.

• Hava kirliliğinin sıhhat tesirleri saha çalışmaları ile araştırılmalı.

• Çevresel tesiri olan tüm projeler için sıhhat tesir tahlilinin de yapılması mevzuata dahil edilerek zarurî hale getirilmeli.

• Türkiye imzaladığı hava kalitesine yönelik memleketler arası mukaveleleri uygulamalı.

• Çevresel bilgiye ulaşabilmek için bilgi edinme hakkının faal biçimde kullanılabilmesi sağlanmalı.