Avukat Deman Güler: ‘CHP ırkçı siyasetçileri makamla onurlandırıyor’

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İZMİR – Mülteci sorunu siyasetin ana gündem hususlarından biri ve uzun yıllar da bu türlü olmaya devam edecek üzere görünürken, dünyanın en çok mülteci barındıran ülkesi olan Türkiye’nin de bu sıkıntıya akılcı ve hakkaniyetli tahliller üretmesi bekleniyor. Lakin merkezdeki partilerin yapısal problemleri gidermek yerine, ‘öteki’ni işaret etmeye başladıkları bu süreçte ne yazık ki mevzu ırkçı siyasetin inisiyatifine terk edilmiş durumda.

Yaşadığımız periyotta insanlık krizine dönüşen mülteci sorununun memleketler arası boyutlarını, sağ popülizme karşı solun nasıl bir hal alması gerektiğini ve bahsin tahlil imkanlarını insan hakları hukukçusu, avukat Ali Deman Güler ile konuştuk.

‘GÖÇ İNSANLIK TARİHİNİN, MÜLTECİLİK İSE KAPİTALİST ÇAĞIN BİR ÜRÜNÜ’

Uzun yıllardır insan hakları ve mülteci hukuku alanında çalışıyorsunuz. Sizce dünyada ve Türkiye’de insanlık krizine dönüşen mülteci problemindeki ırkçı popülist siyasete karşı sol neden tesirli bir siyaset geliştiremiyor?

Mülteci probleminin tahliline yönelik solun neden tesirli bir siyaset geliştiremediğini sorgulamadan evvel solun bu hususta nasıl bir yaklaşımı olması gerektiğini konuşalım isterseniz. Sosyalistler, hepimizin bildiği üzere, emek sömürüsünün son bulduğu, sınıflı toplumun ortadan kalktığı, devletin tedrici olarak sönümlendiği bir dünya için gayret ederler. Sosyalist solun bu bağlamda tarihi şimdi birkaç yüzyılı bulan ulus devletleri ve bunlarca çizilmiş siyasal sonları aşan bambaşka bir dünya tahayyülü vardır. Hasebiyle kapitalist dünyanın gerçek politiği ile sosyalist fikriyatın gelecek kurgusu ortasındaki fark bugün sizin sorduğunuz sorunun yanıtlarını içinde barındırıyor.

Örneğin, sosyalistler için kapitalist dünyanın çizdiği siyasal hudutlar hiçbir mana tabir etmez. Buna nazaran dünyadaki temel çelişki emek ve sermaye ortasındadır. Bu bağlamda Komünist Manifesto’da söylendiği üzere “işçilerin vatanı yoktur!” Hasebiyle tüm dünya proleterlerinin sınıf uğraşı etrafında birleşmesini öngören bir ideolojinin kapitalist dünyanın ulus devlet hudutlarıyla direkt ilişkili olan ‘mültecilik’ üzere bir kavrama parlamenter siyaset içinde cevap verirken zorlanması kadar doğal bir şey olamaz.

İnsanlık tarihi birebir vakitte bir göç tarihi…

Evet, yeri gelmişken sıklıkla yapılan bir yanılgıyı düzeltelim o halde. Göç, insanın dünya üzerinde yaşamaya başladığı birinci günden beri var olan bir olgudur, hatta bir bakıma evrimseldir. İlkel toplumda da feodal toplumda da kapitalist toplumda da var olmuştur. Bugün üzere yarın da var olmaya devam edecektir. Mültecilik ise devlet sonlarının belirginleştiği, kulun vatandaş olduğu, ulus devletlerin güçlü hudut kontrollerine başladığı şimdi çok yakın bir tarihî periyodun problemi. Şöyle diyelim, insan yeryüzü üstünde yetmiş bin yıldır yaşıyorsa, mültecilik taş çatlasın yüz elli yıllık bir husus. Münasebetiyle yetmiş bin yıllık göç olgusuyla yüz elli yıllık mülteciliği birbirinden ayırmak gerekir. Göç insanlık tarihinin, mültecilik ise kapitalist çağın bir eseridir diyebiliriz.

‘1951 MÜLTECİ MUKAVELESİNİN KURGUSU 73 YILDA ÇÖKTÜ’

Avrupa Birliği (AB) üzere siyasal aktörler iltica hukuku kavramlarını işine geldiği biçimde kullanırken göç ve mültecilik terminolojisine ait bir kaos da yaşanıyor. Pekala, mülteciler milletlerarası hukuk tarafından nasıl tanımlanıyor?

Benim de uzun müddettir üzerinde düşündüğüm bir bahis bu. Elimizde burjuva hukukunun 1951 Mukavelesi tarifi dışında bir bilgi yok. Buna nazaran kabaca ‘dini, milliyeti, makul bir toplumsal kümeye üyeliği yahut siyasi kanıları nedeniyle zulüm gören yahut göreceği korkusu ve tasası taşıyan, bu sebeple ülkesinden ayrılan/ayrılmak zorunda bırakılan kişi’ diye tanımlanıyor mülteciler. Bu tarif, adil bir dünya hayali kuran bizler için başlı başına bir sorun. Öncelikle tarifin çerçevesi çok dar. Örneğin, kıtlık çeken bir ülkenin yurttaşı açlıktan ölecek duruma gelse bile mülteci olmaya hak kazanamıyor, memleketler arası hukuk onu korumuyor. Mülteci Mukavelesi’nin üzerinden geçen 73 yılda metnin ana kurgusu çöktü. Globalleşen yağmacı kapitalizm dünyayı yaşanmaz bir yer haline getirdi. Mesela bugün iklim mültecileri diye bir kavram oluştu. 2050 yılına kadar içinde Fiji ve Solomon Adaları’nın bulunduğu beş ülke sular altında kalacak. Milyonlarca insan bu felakette yurtlarını yitirecek. Vatansız kalacak bu halklar için mevcut memleketler arası hukuk bir müdafaa sağlamıyor, onlara mültecilik statüsü vermiyor.

‘SİSTEM, MİLYONLARCA YURTTAŞI MÜLTECİ PERSONEL SOPASIYLA TEDİP EDİYOR’

Peki, siz genel olarak ülkemizdeki mültecileri nasıl tanımlıyorsunuz? Bununla birlikte Türkiye’de siyasal rejimin mülteci siyasetlerini nasıl anlamalıyız?

Ben ülkemize gelmiş, birçok Suriyeli, milyonlarca insanı ‘güvencesiz göçmen proleterler’ olarak tanımlıyorum. Bu kümenin tümünün emekçi sınıfına dahil olmadığı elbette aşikar. Ama ‘Erdoğan Devletinin’ mültecileri konumlandırdığı yer tam olarak burası. Bir ikame topluluktan bahsediyoruz. Ekonomik ve siyasi ikame rejimine tabi bir küme bu. Düşük fiyata, berbat çalışma şartlarına, sendikalılığa karşı Türkiyeli proleterleri ikame ediyor. Suriyeliler olmasa fabrikalar durur diyen ahlaksız zihniyet buradan besleniyor. Çalışma müsaadesi sayılarına bakın lütfen. Bu insanların sigortasız halde, minimum fiyatın altında kalan maaşlarla, azami çalışma müddetlerinin çok üzerindeki saatler boyunca çalıştırıldığını bilmeyen var mı? Sistem işte milyonlarca yurttaşı bu mülteci ikame personel sopasıyla tedip ediyor. İşin ekonomik ikame boyutu bu… İnsan haklarına, milletlerarası hukuka, anayasaya ters binlerce uygulamayı da mültecileri üzerinize salarım diye AB ve memleketler arası siyaset nezdinde görünmez kılıyor. Bu sayede sistem, mülteci sıkıntısını kişi hak ve özgürlüklerine yedeklemiş oluyor. Fiilen çökmüş milletlerarası insan hakları rejimi de bu aşağılık durumu kabulleniyor. Mültecilerin ikame rejimi dediğim uygulamadaki siyasi rolü de bu. İşte sol siyasetin önündeki vazifenin bu gerçekleri halka anlatmak; durumu “mücadelede ortaklaşmamız gereken mültecilerdir, karşı çıkılması gereken ise iktidar ve kapitalizmin mülteci yaratan politikalarıdır” diye ifşa etmek olduğunu düşünüyorum. Tabi bu lisanın yozlaşmış sağ telaffuzun dışlayıcı ve düşmanlaştırıcı diskuru kadar kolay kurulamayacağını, yurttaş nezdinde karşılık bulması için ağır uğraş gösterilmesi gerektiğini kabul etmemiz gerekiyor.

‘KILIÇDAROĞLU’NUN ‘GÖNDERECEĞİZ’ KELAMINI HATIRLAYIN’

Sanırım bu karşılık baştaki ırkçı popülist siyasete karşı solun tesirli siyaset geliştirmesinin önündeki zorlukları açıklıyor. Pekala, bu zahmetler, ırkçı popülist telaffuzlara teslim olup vakit zaman da benzeri siyasetler üretmeyi haklı kılar mı?

Ben sınıf perspektifi olmayan bir siyaseti sol olarak isimlendirmeye karşıyım. Bu açıdan, haydi ismini açıkça analım CHP, olsa olsa burjuva demokratik kıymetleri savunan bir kitle partisi olarak isimlendirilebilir. CHP’den ulus devlet hudutlarını inkar eden, emeğin hür deveranını, enternasyonalist güç birliğini savunan bir yaklaşım beklemek makul de mantıklı da değildir. Lakin, problem da esasen burada başlıyor. CHP demin yetersizliğinden dem vurduğumuz 1951 Mukavelesi’nin bile gerisinde tutum alan bir parti oldu. Kılıçdaroğlu’nun tekraren ‘göndereceğiz’ kelamını kullanmasını hatırlayın. Geri gönderme yasağı üzere temel, bilakis süreç yapmanın mümkün olmadığı bir “jus cogens” normu dahi popülizm uğruna feda edebilen bir bakış bu.

‘CHP, IRKÇILARI TALTİF EDİYOR, MAKAMLA ONURLANDIRIYOR!’

Bu bağlamda CHP’nin özellikle cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ırkçı bir partiyle tıpkı telaffuzları kullanmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Kapalı kapılar gerisinde sıkıntının en ırkçı kanadını teşkil eden Ümit Özdağ üzere bir şahsa bakanlık verebilen bir anlayışa söylenecek çok da bir kelam yok aslında. Bu basiretsiz siyasi bezirganlık olsa olsa siyaset kısırlığı, takım kalitesizliği ve siyasi körlük ile açıklanabilir. Yalnız bir o kadar vahimi de CHP’nin yeni durumunda gizli bence. Bugünkü CHP idaresinin mahallî seçimlerde iki üç fazla belediye almak ismine düştüğü acziyet kesinlikle tartışılmalıdır. Ben mültecilere iş yeri ruhsatı vermiyorum, sularını on kat değerliye satıyorum diyen Tanju Özcan’ı Bolu’ya; mültecilerin nikah fiyatını yirmi dört kat artırdım, onları göndereceğim diyen Burcu Köksal’ı Afyon’a belediye başkanı yapan da bugünkü Özel’in CHP’si. Burada Kılıçdaroğlu’ndan Özel’e devamlılık arz eden bir siyasal patern olduğunu görüyoruz. Artık kabul edelim ki bu sağcı duruş, CHP’nin mülteci konusundaki tercihi, genel geçer siyaseti olmuştur. Yoksa bu iki belediye liderinin uygulamalarının CHP tarafından reaksiyon görmesi, bu rezilliğe kurumsal olarak karşı çıkılması beklenirdi.

Söz konusu açıklamaları Avrupa’da herhangi bir ırkçı parti yetkilisi yapsa mahkemeden ceza alır, üyesi oldukları ırkçı partiler dahi kamuoyu yansısından sakındıkları için böylelerinin üyeliklerini derhal sonlandırır. Bizde ise CHP, ismi geçen bu ırkçı siyasetçileri taltif ediyor, makamla onurlandırıyor. Kelam konusu açıklamaları bırakın kınamayı, bunlara bir düzeltme dahi yapamıyor. Bu durum hem siyasi acziyet hem de kelamın en usturuplu hali ile ayıptır. Bir insanın suyuyla, ekmeğiyle, meskeni ve evliliği ile uğraşmaktan; bunları siyasi materyal yapmaktan beşerim diyen herkes utanır, hicap duyar. Faşistlerle, faşistleri makam sahibi yaparak çaba edemezsiniz. Bunu yapıyorsanız da artık o saatten sonra değil sol, demokratız deme lüksünüz bile kalmaz. Sağcılarla iş tutup sosyalistlere laf çakmanın, onların aldığı oy oranlarını küçümserken sokakta yürüse tanınmayacak figürlere milletvekili dağıtmanın CHP’yi gömdüğü ideolojik çukur işte tam da burasıdır. Sol bu çarpık zihniyete mahkûm değildir diye düşünüyorum.

‘MÜLTECİLER TÜRKİYE’DEKİ EŞİTLİK VE ÖZGÜRLÜK ÇABASININ ASLİ UNSURUDUR’

Peki, söyleşimizi bitirirken mülteci sorununda ırkçılığa karşı kalıcı ve tesirli bir siyaset için nereden başlamalı, nasıl bir telaffuz geliştirmeliyiz diye soralım isterseniz…

Solun, sosyalistlerin tarafı amasız fakatsız ezilenlerin yanıdır. Bugün memleketler arası hukukun kazanımlarından bir adım bile olsun geri adım atmak asla kabul edilemez. Beğenmesek, kâfi bulmasak dahi bu düzenlemeler insanlığın ortak kazanımlarıdır. Bu bağlamda mültecileri statüsüzleştirmeye hizmet eden ‘geçici koruma’ üzere muğlak ve hukuka ters kavramları reddetmekle işe başlayabiliriz. Bu geçiciliğin yabancı emekçiler ve işçiler için güvencesizlik manasına geldiğini, bunun da Türkiyeli fakirleri tehdit ve terbiye etmek için kullanıldığını ısrarla lisana getirmeliyiz. Türkiye’nin mülteci problemi ülkenin tüm ilerici ögelerinin birlikte uğraşı ile hakkaniyetli bir tahlile ulaştırılabilir. Mültecilerin kendisini de bu uğraşın içinde temel bir özne olarak kabul etmekten diğer yol yoktur. Bayan problemini bayansız, Kürt sorununu Kürtsüz çözmek nasıl mümkün değilse, mülteci problemini de mülteciler olmadan, onların fikrini sormadan, mültecileri gayrete ortak etmeden çözmek mümkün değildir. Mültecilerden bir eşya üzere kelam etmek, onları alınıp satılacak, bir yerden bir yere taşınacak ögeler olarak görmek yaygın ırkçı aklın hastalıklı bir çıkarımıdır. Mülteci sıkıntısını ülkenin başka sorunlarından ayırmayı, onu burjuva demokrasinin hapsettiği alandan tartışmayı hakikat bulmuyorum. Mülteciler uzunca bir müddettir Türkiye’deki eşitlik ve özgürlük uğraşının asli ögeleridir. Tahlil öncelikle bunu kabul etmek, akabinde yurttaşları ve mültecileri bu ortak çabada bir ortaya getirmektedir diye düşünüyorum.

‘KÜRESEL KAPİTALİZMİN SÖMÜRÜ TERTİBİ DEVAM ETTİKÇE MÜLTECİLİK VAR OLACAK’

Dünyada savaşlar, fakirleşme ve iklim krizi ile birlikte oluşan küresel devletsizleştirme ve istikrarsızlaştırma siyasetleri sonucunda neredeyse bütün coğrafyalarda yurtsuzlaştırılmış, topraklarından koparılmış insanların daha garantili gördükleri bölgelere akın ettiği bir tablo ile karşı karşıyayız. Göçün her geçen gün daha fazla arttığı bir süreçten geçiyoruz. Son olarak şunu sormak istiyorum, sizce aslında bu durumun müsebbibi olan büyük devletler kendi yarattıkları krizi yönetebilecekler mi? Bu gidişata nazaran 10 yıl sonra dünyayı nasıl bir tablo bekliyor?

Kapitalist sistemin batıda yarattığı refah devletlerinin ne kıymetine varlıklarını sürdürdüklerini hatırlamadan bu sorulara karşılık vermek hayli güç. Mevzuyu açıklamak ismine Okyanusya’daki küçük ada devleti Nauru enteresan bir örnektir. Bu ada halkının hayatı 1900’lerin başında ülkelerinde bulunan fosfat sayesinde geri dönülemez biçimde değişti. Ülkenin 1968 yılında bağımsız olmasını izleyen on yıl içinde Naurulular kıymetli bir gelire sahip oldular ve ülkede gayri safi ulusal hasıla 1981 yılında doruğa çıktı. Ancak ortadan geçen yıllarda ülke iktisadının bel kemiği olan fosfatın tükenmesiyle Nauru önemli bir ekonomik krize girdi. Bu mühlet zarfında fosfattan kazanılan gelirin büyük kısmı sömürgeci kapitalistleri varlıklı etmiş, Nauru halkı bu gelirin lakin çok küçük bir kısmından yararlanabilmişti. Bunun yanında yaklaşık yüz yıllık madencilik serüveni adanın yüzde seksenini ekonomik olarak kullanılamaz duruma getirmiş, suyunu içilmez toprağını ekilmez kılmıştı. Bugün ada, bu sömürünün ana bileşeni Avustralya tarafından bir mülteci gözaltı merkezi olarak kullanılıyor. Bu iş için Nauru hükümeti Avustralya’dan çeşitli isimler altında milyonlarca dolar ödeme alıyor. Ülkeden çıkarılıp götürülen fosfatın yanında devede kulak kalsa da, ödemeler 2015 yılında, artık yeterlice yoksullaşmış ülkenin bütçesinin üçte birine kadar yükseldi. Kendisi de bir göçmen ülkesi olan Avustralya’nın Nauru’ya para karşılığı bir mülteci hapishanesi muamelesi yapması size bir yerlerden tanıdık geliyor mu?

Adı Nauru ya da Türkiye olsun, global kapitalizmin ekonomik sömürü ve savaşla dizayn ettiği fakir ülkelerin vatandaşları ya kendisi mülteci oluyor ya da bu hale gelmelerinin sebebi olan devletlerin mevcut refahını sürdürmesi için ülkelerinin hudut karakolları olmasına razı bırakılıyorlar. Bugünkü memleketler arası mülteci mevzuatı global kapitalizmin kendi yarattığı meseleleri tekrar kendi sistemi içinde çözme eforundan diğer bir şey değil. Bu açıdan durum bana kesik kuyruğunu yakalamak için etrafında dört dönen çaresiz bir kediyi anımsatıyor. Global kapitalizmin sömürü nizamı ve saldırganlığı devam ettikçe mülteci krizi devam edecek ve bu krizi yönetmek mümkün olmayacaktır. Solun önündeki şimdiki vazife bu nedenle, milletlerarası hukukun kazanımlarını korumak, iklim krizi, kıtlık ve derin yoksulluk üzere alanları mevzuata yeni iltica sebepleri olarak eklemek olmalıdır diye düşünüyorum. Fakat, sistemin temel çelişkilerine global çapta bir cevap verilmedikçe, on yıl sonrasının bugünden farklı olmayacağını, hatta kazanımlarda kısmi geriye gidişlerin mümkün olduğunu da akıldan çıkarmamak gerekiyor.