KKTC’nin kuruluşunun 41’inci yılında 10 soruda Kıbrıs

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

LEFKOŞA – Bugün Kıbrıs’ın kuzeyinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) kuruluş yıldönümü kutlanıyor. Adanın kuzeyindeki kutlamalara Cumhurbaşkanı Yardımcısı, ana muhalefet lideri gibi Türkiye’den üst seviye yetkililer katılıyor.

KKTC’nin kuruluşunun 41’inci yıldönümünde adanın güneyinde tabir yerindeyse yas havası hakim. Her yıl olduğu üzere, Kıbrıslı Rumlar KKTC’nin kuruluşunu adanın güneyinde ve yurt dışında gerçekleştirilen etkinliklerle protesto ediyor.

Peki, 10 soruda Kıbrıs’ta bugüne kadar neler yaşandı?

1955’TEN 1974’E, ENOSİS’TEN ASKERİ CUNTAYA KIBRIS

KKTC’nin kuruluşuna giden yolda, 1955-1974 devrinde Kıbrıs’ta hangi gelişmeler yaşandı?

1955-1974 periyodunda Kıbrıs’ta hem Türk hem de Rum toplumlarını derinden etkileyen değerli gelişmeler yaşandı. 1955’te Kıbrıs Rum toplumun sağcı kısımları tarafından Britanya koloni idaresini sonlandırmak ve adayı Yunanistan’a bağlama (Enosis) hedefiyle, Yunanistan’daki birtakım çevrelerce de desteklenen EOKA isimli silahlı örgüt kuruldu ve adada İngiliz idaresine karşı başkaldırı başlatıldı. Buna karşılık, Kıbrıs Türkleri de Türkiye’nin dayanağıyla 1956-1958 devrinde birincinin Volkan, sonrasındaysa Türk Direnç Teşkilatı’nı (TMT) kurdu.

1960 yılında Zürih ve Londra Mutabakatları sonucunda Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Cumhuriyet, Türk ve Rum toplumlarının siyasi eşitliğine dayalı bir yapı öngörüyordu. Lakin bu yapı uzun müddetli olmadı; 1963’te Kıbrıs Rum liderliği, anayasada Türk toplumunun haklarını kısıtlayan değişiklikler yapmaya çalıştı. Bu teşebbüsler toplumlar ortası çatışmalara yol açtı ve ‘Kanlı Noel’ olarak bilinen olaylar sonucunda birçok Kıbrıslı Türk hayatını kaybetti yahut göç etmek zorunda kaldı. Kıbrıslı Türklerin büyük kısmı 1963-1974 devrinde, TMT ve Ankara’dan gönderilen subayların yönettiği gettolarda hayatlarını sürdürdü.

1964’te Birleşmiş Milletler Barış Gücü (UNFICYP) adaya konuşlandırıldı. 1967’de Yunanistan’da Enosis gayesini destekleyen askeri cunta idaresi iktidara geldi. Bu periyotta tansiyon daha da arttı ve iki toplum ortasında derin bir inanç buhranı oluştu.

1975’TE KIBRIS TÜRK FEDERE DEVLETİ İLAN EDİLDİ

Kıbrıs’ta 1974 yazında yaşanan savaş sonrasından 1983’te kuzeyde yeni devlet oluşumunun ilanına kadarki periyotta Kıbrıs probleminde hangi gelişmeler yaşandı?

15 Temmuz 1974’te Kıbrıs’ta Yunanistan dayanaklı bir darbe gerçekleşti ve çok sağcı Nikos Sampson liderliğinde Enosis yanlısı bir idare kuruldu. Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin toprak bütünlüğünü ve egemenliğini teminat altına alan garantörlük haklarına atıfta bulunarak 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs Barış Harekatı’nı başlattı. Harekat sonucunda adanın yaklaşık üçte biri Türk kuvvetlerinin denetimine geçti.

Harekat sonrası Ankara, garantörlük muahedesinin öngördüğü üzere, Kıbrıslı Rumlarla Kıbrıslı Türklerin üzerinde anlaşacakları yeni bir muahede temelinde, denetimi altındaki toprakları Kıbrıs’ın milletlerarası toplulukça tanınan hükümetine devretmedi. 1975’te adanın kuzeyinde Kıbrıs Türk Federe Devleti ilan edildi. Bu periyotta BM nezaretinde toplumlar ortası görüşmeler başladı. 1977 ve 1979 yıllarında Doruk Mutabakatları imzalanarak iki toplumun federal bir tahlil üzerinde çalışması kararlaştırıldı. Lakin, müzakerelerde değerli bir ilerleme sağlanamadı ve taraflar ortasında güvensizlik devam etti.

YÜZ BİNLERCE KIBRISLI, GÖÇ ETMEK ZORUNDA KALDI

1974-1983 devrinde Kıbrıs’ın kuzeyine göç eden Kıbrıslı Türkler hangi gelişmelerle karşı karşıya kaldı?

1974 sonrası, güneyde yaşayan Kıbrıslı Türkler kuzeye göç etmek zorunda kaldı. Birebir devirde adanın kuzeyinde meskenlerinden zorla uzaklaştırılan yüzbinlerce Rum ise adanın güneyine göç etmek zorunda kaldı. Bu göçler sırasında beşerler konutlarını ve mülklerini artlarında bıraktı. Kıbrıslı Türkler, kuzeyde yeni bir hayat kurmak için ekonomik ve toplumsal zorluklarla uğraş etti. Konut kasveti, istihdam problemleri ve altyapı eksiklikleri üzere sorunların yanı sıra, toplumsal ahenk ve yine yapılanma süreçleri yaşandı. Türkiye’den gelen yardımlar ve göçmenlerin gayretleriyle kuzeyde yeni yerleşim yerleri ve birçok açıdan problemli bir sosyoekonomik ve siyasi yapı oluşturuldu.

KIBRISLI RUMLAR HANGİ SIKINTILARLA KARŞI KARŞIYA KALDI?

Aynı devirde Kıbrıslı Rumların karşı karşıya kaldıkları en önemli sıkıntılar hangileriydi?

1974 harekatı sonucu yaklaşık 200 bin Kıbrıslı Rum, kuzeydeki meskenlerini terk ederek güneye sığındı. Bu şahıslar mülteci durumuna düştü ve barınma, istihdam, toplumsal hizmetler üzere alanlarda önemli meseleler yaşadılar. Ayrıyeten, kayıp şahıslar sorunu ve ailelerin bölünmüşlüğü toplumda derin yaralar açtı. Ekonomik olarak da adanın kıymetli tarım ve turizm bölgelerinin kaybedilmesi güney iktisadını olumsuz etkiledi.

Kıbrıs Cumhuriyeti 1974’ten sonraki süreçte dış yardımlarla ayakta kalmayı başardı. 1980’li ve 1990’lı yıllarda ada iktisadı büyüme emareleri sergilemeye başladı. 1990’lardaysa Kıbrıs’ın Avrupa Birliği (AB) macerası başladı. Bu sürecin sonunda Kıbrıs Cumhuriyeti 2004’te AB üyesi oldu.

2010’li yıllarda Kıbrıs Cumhuriyeti ada açıklarında doğalgaz rezervlerini araştırmaya başladı. Tıpkı süreçte bölge ülkeleri ile savunma, güç ve sosyokültürel alanlarda değerli işbirlikleri tesis edildi.

15 KASIM 1983’DE KKTC İLAN EDİLDİ

15 Kasım 1983’de KKTC ilan edilirken hangi gelişmeler yaşandı?

1983 yılında Türkiye’de iktidarda bulunan askerler, idaresi sivil iktidara devrederken, Kıbrıs Türk Federe Devleti Meclisi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) bağımsızlığını ilan etme kararı aldı. Kıbrıslı Türk önder Rauf Denktaş’ın iktidardaki yerini garanti altına alan karar, uzun süren müzakerelerin sonuçsuz kalması ve Kıbrıslı Türklerin milletlerarası platformda temsil edilememe kaygısının gölgesinde alındı.

KKTC’nin kuruluş ilanını Kıbrıs Rum tarafı ve memleketler arası kamuoyu nasıl karşıladı?

KKTC’nin ilanı, Türkiye tarafından çabucak tanındı, lakin memleketler arası toplum tarafından reaksiyonla karşılandı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu (BMGK), bu ilanı kınayarak tüm devletlere KKTC’yi tanımama davetinde bulundu.

Kıbrıs Rum tarafı, KKTC’nin ilanını yasa dışı ve kabul edilemez olarak nitelendirdi. Memleketler arası toplum, bilhassa Birleşmiş Milletler ve Avrupa, bu kararı kınayarak adanın bölünmüşlüğünün derinleşeceği tasasını lisana getirdi. KKTC, Türkiye dışında hiçbir ülke tarafından tanınmadı ve ambargo ve izolasyon siyasetleri devam etti.

Son periyotta, Ankara’nın dayanağıyla KKTC tek taraflı adımlarla birtakım Müslüman ve Afrika ülkelerinin yanı sıra Türk devletleri ile olan temaslarını ağırlaştırmaya başladı. Yakın periyotta KKTC, Türk Devleti Teşkilatı’na gözlemci statüsüyle katıldı.

EKONOMİK VE SİYASİ İZOLASYON

1983’ten 2000’li yıllara kadar KKTC hangi gelişmeler ve sıkıntılarla karşı karşıya kaldı?

Bu periyotta KKTC, milletlerarası tanınma eksikliği nedeniyle ekonomik ve siyasi izolasyon yaşadı. Ambargolar nedeniyle dış ticaret ve turizm gelirleri sonlu kaldı. Türkiye’ye olan ekonomik bağımlılık her geçen yıl derinleşti.

Aynı süreçte iç siyasette, demokratikleşme eforları ve siyasi istikrarsızlık devirleri yaşandı. Ayrıyeten, genç nüfusun iş ve eğitim imkanları arayışıyla yurt dışına göç etmesi toplumsal yapıyı etkiledi. Kıbrıs meselesine yönelik tahlil arayışları vakit zaman ivme kazansa da kalıcı bir mutabakat sağlanamadı.

Yaşanan aksiliklere karşın, Türkiye’nin dayanağıyla, Kıbrıslı Türklerin bir kısmı Kıbrıslı Rumların kuzeyde bıraktıkları toprakları, mülkleri ve tesisleri kullanarak Kuzey Kıbrıs iktisadını ayakta tutmaya çalıştılar. Son devirde bu taşınmaz mülklerin bir kısmı yabancılara satılmaya başlandı. Bu biçimde Girne, Lefkoşa ve Trikomo (İskele) üzere birtakım bölgelerde kayda kıymet yapılaşma dikkat çekmeye başladı.

ANNAN PLANI

2000’li yılların başlarında KKTC’nin Federal Kıbrıs’ın bir ögesine dönüşmesini öngören Annan Planı nasıl oluşturuldu ve neden reddedildi?

Annan Planı, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan tarafından hazırlanan ve Kıbrıs’ta iki toplumlu, iki bölgeli federal bir yapı öngören kapsamlı bir tahlil planıydı. Plan, mülkiyet, toprak düzenlemeleri, güvenlik ve garantiler üzere temel mevzularda uzlaşılar içeriyordu. 2004 yılında her iki toplumda referanduma sunuldu. Kıbrıslı Türklerin yüzde 65’i planı kabul ederken, Kıbrıslı Rumların yüzde 76’sı reddetti. Rum tarafı, planın geri dönüşler, güvenlik ve yabancı askerlerin varlığı üzere bahislerde kaygılarını gidermediğini belirtti.

Annan Planı’nın reddedilmesinden bugüne Kıbrıs probleminde hangi gelişmeler yaşandı?

Annan Planı’nın reddedilmesinin akabinde Kıbrıs Cumhuriyeti 2004’te Avrupa Birliği’ne tam üye oldu. Bu durum, Kıbrıslı Türklerin izolasyonunu derinleştirdi. Müzakereler çeşitli periyotlarda tekrar başlatıldı, bilhassa 2008-2012 ve 2015-2017 ortasında ağır görüşmeler yapıldı. Lakin garantiler, toprak düzenlemeleri ve siyasi eşitlik üzere temel mevzularda muahede sağlanamadı. Doğu Akdeniz’de hidrokarbon kaynaklarının keşfi ve ilgili haklar konusunda yaşanan gerginlikler de sorunu daha karmaşık hale getirdi.

41’İNCİ YILINDA KKTC

Kıbrıslı Türklerin KKTC’nin ilanın 41’inci yılında karşı karşıya oldukları esas meseleler neler?

Kıbrıslı Türkler, memleketler arası tanınma eksikliği ve izolasyon nedeniyle ekonomik ve siyasi zorluklarla çaba etmeye devam ediyor. Ambargolar, direkt ticaretin sonlu olması ve seyahat kısıtlamaları günlük ömrü etkiliyor.

Kuzey Kıbrıs’ın gündeminde bugün Türkiye’ye ekonomik, işsizlik, genç nüfusun göçü, birinci ve ikinci derecedeki kamu eğitimdeki aksaklıklar, sıhhat sistemindeki meşakkatler, denetimsiz halde gelişen nüfus üzere kıymetli sıkıntılar yer alıyor. Öbür yandan kumar (özellikle bahis), kara para aklama ve milletlerarası kamuoyunun da gündemine gelen yasa dışı faaliyetler gündemdeki yerlerini koruyorlar. Ayrıyeten, Kıbrıs probleminin çözümsüzlüğü geleceğe dair belirsizlikleri artırırken, Doğu Akdeniz’deki güç kaynakları konusunda yaşanan bölgesel tansiyonlar de güvenlik kaygılarını arttırıyor.

KKTC’nin ilanından 41 yıl sonra Kıbrıslı Türkler derin bir ekonomik kriz ve şimdiki sıkıntılara cevap veremeyen bir siyaset sistemiyle yollarına devam etmek için uğraş veriyor. Toplumsal cephedeyse sınıfsal uçurumların yanı sıra Kıbrıslı-Türkiyeli ayrımı her geçen gün daha da derinleşiyor.