Mesken alırken unutulan gerçekler: Hayal mi, hayat mı?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye, sık sık zelzelelerle karşılaşan bir ülke olmasına karşın, mesken satın almak isteyenler tarafından zelzele gerçeği göz gerisi ediliyor. Bir binanın makul yapı kontrollerinden geçmesi ve yönetmeliklere uygun olarak tasarlanması gerekirken, birçok alıcı bu süreçleri sorgulamak yerine, çoklukla meskenin fizikî özelliklerine odaklanıyor. Oda sayısı, kat durumu ve pozisyon üzere ayrıntılar dikkat çekerken, sarsıntı riski gerçeği art planda kalıyor.

Türkiye’nin üç büyük kenti İstanbul, Ankara ve İzmir’den bağlantıya geçtiğimiz emlak danışmanlarının verdiği bilgiye nazaran, her üç kentte de konut almak isteyenlerin sorduğu birinci iki soru tıpkı: “Ortak masrafı ne kadar?” ve “Binanın cephesi hangi tarafa bakıyor?”

İstanbul ve Ankara’da sarsıntı riskine ait sorular birçok vakit hiç sorulmazken, 30 Ekim 2020 tarihinde 6.9 büyüklüğünde sarsıntı yaşayan İzmir’de, çoğunlukla binanın zelzele öncesinde mi yoksa sonrasında mı yapıldığı soruluyor.

VAN’DA SARSINTI GERÇEĞİ UNUTULDU

Van’da da sarsıntı gerçeği unutulmuş durumda. Görüştüğümüz emlak danışmanları, mesken satın almak isteyenlerin çok büyük bir kısmının, binanın zelzele direncine dair sorular sormadığını söylüyor. O denli ki, 2011 yılında meydana gelen 7.2 ve 5.6 büyüklüğündeki iki sarsıntının akabinde orta hasar ve az hasar almış binaların yanı sıra yıkılması gereken yüzlerce binanın da hala varlığını sürdürdüğü kentte, muhtemel bir sarsıntının çok daha vahim sonuçlar doğurabileceği düşünülüyor. Lakin Van’da en sık sorulan sorular ortasında, konutun büyüklüğü, cephesinin baktığı taraf ve ısıtma sistemi birinci sıralarda yer alıyor.

6 ŞUBAT SARSINTILARINDAN ETKİLENEN KENTLER DAHA ÇOK ÖNEMSİYOR

Binanın mümkün bir sarsıntıya karşı, nasıl bir direnç gösterebileceğine ait sorular en fazla 6 Şubat 2023’te Maraş merkezli sarsıntılardan etkilenen kentlerde soruluyor. Bu kentlerde çoklukla müstakil tek yahut iki katlı yapılar tercih ediliyor. Binanın hasar raporu, sarsıntıda bir ziyan görüp görmediği, kaç yıllık bir bina olduğu, dairenin kaçıncı katta yer aldığı, fay sınırı üzerinde olup olmadığı üzere sorular en çok sorulan sorular ortasında yer alıyor. Bölgede faaliyet gösteren emlak danışmanlarının verdiği bilgiye nazaran, bu sorular sırf satın alımlar öncesinde değil, kiralama öncesinde de soruluyor.
Uzmanlar, bilhassa zelzele riski yüksek bölgelerde konut almak ya da kiralamak isteyenlerin, yalnızca konutun fiyatını ve konforunu değerlendirmeleri yerine, detaylı bir araştırma yapmaları gerektiğine dikkat çekiyor. Alıcıların bilmesi gereken birtakım kritik sorular ortasında; meskenin daha evvel zelzele görüp görmediği, yapı kontrolünün uygulanıp uygulanmadığı, projeye uygun olup olmadığı, binanın temelinin durumu ve fay sınırı riski yer alıyor.

İnşaat Mühendisi Bayram Akbaş da sorulan soruların eksikliğine dikkat çekiyor. Bu sorulara rağmen verilecek yanıtların hayati kıymet taşıdığını tabir eden Akbaş, alıcıların uzman dayanağına başvurmaları gerektiğini söylüyor.

İnşaat Mühendisi Bayram Akbaş

BİNA KAÇ YAŞINDA?

Akbaş da birinci olarak binanın yaşının sorulması gerektiğine dikkat çekiyor: “2018’de sarsıntı yönetmeliği değişti. Ondan evvel de 2007 yılında yönetmelik değişmişti. Her sarsıntının akabinde bir yönetmelik değişikliğine gidiyoruz. Bu da yönetmeliklerimizin bekleneni vermediğini gösteriyor. Bir daire satın alınırken, katiyen binanın yaşı sorulmalıdır. Zelzele öncesi yapılar sarsıntıdan ziyan görmüş olabilir. 2018 yılından evvelki yönetmelikle inşa edilen bir bina ile 2018’den sonra inşa edilen bina ortasında da yönetmelik farkı var. 2018 yılında çıkan yönetmeliğin, 2007 yılındakine göre daha düzgün olduğu düşünülebilir. 6 Şubat sarsıntılarından etkilenen kentlerde ise bu sorunun sorulması çok değerli. Bina zelzele öncesinde inşa edilmişse, incelenip incelenmediği ve hasar kaydı olup olmadığı sorgulanmalıdır.”

BİNA YOKUŞTA MI?

Satın alınması düşünülen dairenin bulunduğu bina sıvılaşmanın olduğu bir yerde ya da bitişik biçimde yapıların inşa edildiği bir yokuşta yer alıyorsa, bu durum da kıymetli bir risk teşkil ediliyor. Akbaş, bu duruma şöyle bir örnek veriyor: “Dairenin bulunduğu bina, bir yokuşta yer alıyorsa ve bitişik nizamla inşa edilmişse, bu durumda çok daha dikkatli olunması gerekiyor. Zira, yokuşta birbirine yapışık olarak inşa edilen binaların döşeme düzeyleri muhtemelen birbirinden farklıdır. Bu da binalarda ‘çekiçleme’ olması mümkünlüğünü ortaya çıkarıyor. Bu türlü bir olumsuzluk parametresine sahip binaların, muhtemel bir sarsıntıda yıkılması mümkündür. Yıkılmasalar bile çok büyük derecede hasar alırlar.”

TABAN ALANI NE KADAR?

Akbaş, binanın sağlamlığını ve zelzeleye karşı direncini etkileyen en kıymetli parametrelerden birinin de temelin kapladığı alan olduğunu söylüyor. Temel alanının çok büyük olması da çok küçük olması da tehlike arz edebiliyor. Akbaş, temel alanını kesinlikle sorgulanması gerektiğini belirterek, Hatay’da sarsıntıda yıkılan Rönesans Sitesi’ni örnek veriyor: “Rönesans Sitesi, çok uygun tasarlanmış olmasına karşın temelden devrilmişti. Bunun bir sebebi ‘sıvılaşma’ iken öbür sebebi ‘dilatasyon’dur. ‘Dilatasyon’ dediğimiz şey şudur; şayet bir yapının alanı büyük ise yerde oluşan sarsıntı hareketlerinin farklı davranışlarından etkilenip devrilebilir. Öte yandan binanın taban alanı çok küçükse, bu da bir sorundur. Bu kere de ‘narin’ dediğimiz durum ortaya çıkıyor. Yönetmeliğimiz buna bir sonlandırma getiriyor zati. Bir binanın, rastgele bir tarafındaki temel uzunluğu 60 metreden fazla ise ikiye bölünmesi gerekiyor. Konut satın almayı düşünenler, uzmanı değillerse bunu çabucak anlayamayabilirler. Bu yüzden profesyonel dayanak alınması gerekir.”

BİNA KAÇ KATLI?

Depremi yaşamış ya da yaşaması mümkün kentlerde dairenin bulunduğu kat ve binanın kat sayısı da değerli. Akbaş, “Kat sayısı ne kadar fazlaysa binanın taşıyacağı zelzele yükü de o kadar artıyor. En fazla yükü de en alttaki kat taşıyor. Kat sayısı arttıkça bu yük artar. Yüksek katlı binaların salınımı da daha fazla olur. En üst kattakiler bu salınımdan daha fazla etkilenirler. Konut satın alınırken buna dikkat edilmesi gerekiyor” diyor.

ACİL ÇIKIŞI VAR MI? TOPLANMA ALANI NEREDE?

Afet anında binaların acil çıkışları da kıymetli bir rol üstleniyor. Binanın daha süratli ve inançlı bir halde tahliye edilmesi ve sonrasında toplanma alanlarına geçilmesi, hayati bir kıymet taşıyor. Bu yüzden Akbaş, her iki ögenin da mesken satın alınırken yahut kiralanırken sorgulanması gerektiğini söylüyor: “Afet anında bir yapının acil çıkışının olması çok kıymetlidir. Büyük bir avantajdır. Binanın bulunduğu pozisyonun toplanma alanlarına yakın olması da değerlidir. Bilhassa İstanbul üzere, binaların iç içe olduğu metropollerdeyseniz bir kaçış alanına yakın olunması lazım. Bunun için senaryolar ve tatbikatlar da yapılması lazım.”

‘EMLAKÇILARIN DA ŞUURLU OLMALARI GEREKİYOR’

İnşaat Mühendisi Bayram Akbaş, depremsellik konusunda sadece alıcıların değil, satıcıların ve emlakçıların da donanımlı olması gerektiğini söylüyor: “Tüketiciler bu mevzulara hâkim olsalar bile, emlakçılar da bu hususta çok eksikler. En evvel emlakçıların bu hususta şuurlu olmaları gerekiyor. Meskeni satın alacak olan ya da kiralayacak olan insanları kâfi derecede donatabilmesi lazım. Alıcı bunları sormayı unutabilir. O anda aklına depremsellik gerçeği gelmeyebilir ancak satıcı ve emlakçı bu hususta alıcıyı bilgilendirmelidir.”