Türkiye’nin en büyük mülteci mezarlığı: Mezar sayısı artıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

VAN – Afganistan, Pakistan, Bangladeş üzere ülkelerden İran’a ve oradan Türkiye’ye geçmek isteyen mülteciler, kilometrelerce yolu kat etmek zorunda kalıyor. Çok büyük bir kısmı yaya olarak aşılan göç yolu, mülteciler açısından birçok tehlikeyi barındırıyor. Kimi mülteciler için bu seyahat, mevtle sonuçlanabiliyor.

Türkiye’de, kimliği tespit edilemeyen mültecilerin defnedildiği en büyük mezarlık alanı Van’da bulunuyor. Hudut sınırında ölen mülteciler, burada defnediliyor. Geçtiğimiz yıl ile kıyaslandığında ise bu alandaki mezar sayılarının arttığı çabucak göze çarpıyor.

Mezarlık alanının 2023 yılına ilişkin fotoğrafı.

Sınırda ateşli silahla vurularak, kış şartlarında donarak, içi su dolan hendekleri geçmek isterken boğularak, düşerek, hastalanarak, trafik kazalarıyla ve daha birçok sebepten hayatını yitiren mülteciler, evvel İsimli Tıp Kurumu’na (ATK) getiriliyor. Burada otopsi süreçleri yapıldıktan sonra ise Seyrantepe Mahallesi’nde bulunan ‘Kimsesizler Mezarlığı’na’ defnediliyor.

Mezarlık alanının 2024 yılına ilişkin fotoğrafı

‘MAALESEF BU MEZAR SAYILARI DAHA DA ARTABİLİR’

Uzun yıllardır mülteci hukuku üzerine çalışmalar yürüten Avukat Mahmut Kaçan da mülteci mezarlığındaki artışı gözlemleyenlerden. Kaçan, mültecilerin birçoğunun sonun ötesinde, sonda ve sonu geçtikten sonra çeşitli nedenlerle hayatlarını yitirdiklerini söylüyor: “Van’da, kimliği aşikâr olmayan sığınmacı ve mültecilerin defnedildiği mezarlık alanında, her yıl mezar sayıları artıyor. Biz de vakit zaman mezarlığa gittiğimizde, yeni mezarların eklemlendiğini görüyoruz. Mülteci problemi bu haliyle devam ettiği sürece, maalesef bu mezarlar daha da artabilir.”

Avukat Mahmut Kaçan

‘ULUSLARARASI MUHAFAZA KAYITLA BAŞLAR’

Kaçan, mülteci ölümlerinin artışını 2018 yılından itibaren daha fazla gözlemlediklerini belirtiyor ve nedenini ise şöyle açıklıyor: “2018 yılında Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, sığınmacı ve mülteciler ile ilgili bütün karar verme süreçlerini Türkiye devletine devretti. Daha evvel Türkiye ile paralel yürütülen bu süreç, bütünüyle artık Türkiye’nin denetimine geçti. O tarihten sonra da insanların sığınma sorununa erişim tartışmalı hale geldi. Van’a kadar ulaşmayı başarmış bir sığınmacı, gidip Vilayet Göç İdaresi’ne müracaat yaptığında, kayıt edilmeden aylar sonrasına gün verilebiliyor. Bu, ‘ne yaparsan yap’ demektir. Sığınma sistemine erişim sağlayamayan beşerler, hayatlarını riske ederek bu seyahatlerine devam ediyor. Bir sığınmacı için, milletlerarası muhafaza, kayıtla başlar. Kayıt altına alınmadığı sürece, temel hakları kullanmaları mümkün olmuyor.”

Van-İran sonundaki güvenlik duvarı ve hendek
Fotoğraf: AA

SU DOLAN HENDEKLER VEFATA SEBEP OLABİLİYOR

Türkiye-İran hududunda yaşanan ölümlere ait müşahede ve araştırma yapmak için Van’ın hudut köylerine gittik. Görüştüğümüz köy sakinleri, hudutta yaşanan birtakım mevtten haberdar olabildiklerini belirtiyor ve ölümlerin büyük çoğunlukla kış aylarında donmadan kaynaklı olduğunu söylüyor. Bir köy sakini ise, hudutta kazılan hendeklerin yağışlarla bir arada su ile dolduğunu ve buradan geçmek isteyen birtakım mültecilerin de boğularak ömrünü yitirdiğini söylüyor. Hakikaten köylülerden edindiğimiz bu bilgiyi, avukat Mahmut Kaçan da doğruluyor: “Ölümlerin birçoğu da yabanî hayvan ataklarında meydana geliyor. Takip ettiğimiz birkaç olayda da bilhassa kurt ve ayı üzere yırtıcı hayvanların hücumuyla hayatını kaybedenler olduğunu görüyoruz. Öte yandan, hudut sınırında derin bir formda kazılan hendekler de var. Bu hendekler yağışlarla bir arada su dolduğunda, buradan geçmek isteyen birçok insan boğularak hayatını kaybediyor.”

Kimliği belirlenemeyen mültecilerin mezar taşlarında, ‘”Adli Tıp”, “Özalp”, “Saray”, “Afgan” üzere ibareler ve mezar numaraları yer alıyor.

KARLAR ERİMEYE BAŞLAYINCA, CESETLER ORTAYA ÇIKIYOR

Sınırdan geçişleri organize eden kaçakçıların mültecilere her vakit eşlik etmediklerini, birçok vakit yalnızca yolu tanım ettiklerini söyleyen Kaçan, “Çoğu vakit beşerler bu ağır kış şartlarında seyahate çıktıklarında yollarını kaybedebiliyorlar, geri dönemeyebiliyorlar. Ayrıyeten hududun hem İran tarafında hem de Türkiye tarafında bu geçişler fark edildiğinde, kendilerine ateş edilmesi durumunda dağılıp yollarını kaybedebiliyorlar. Ölümlerin de en çok bu anlarda meydana geldiğini biliyoruz. Bilhassa bahar aylarında, karların erimeye başlamasıyla birlikte, birçok cesedin hudut çizgisinde bu biçimde bulunduğunu biliyoruz.”

TRANSFER SÜRECİ VE ÖLÜMLER

Mülteci ölümlerinin çok büyük bir kısmı da Van’dan farklı kentlere transferleri sırasındaki trafik kazalarından kaynaklı oluyor. 18 Temmuz 2019 tarihinde Özalp karayolunda 17 mülteci ve 11 Temmuz 2021 tarihinde ise Muradiye ilçesinde meydana gelen trafik kazalarında 12 mülteci ölmüştü. Fakat kazalar bunlarla hudutlu değil, tekrar birçok farklı tarihte, çok sayıda mülteci trafik kazalarında ömürlerini yitirdi. 27 Haziran 2020 tarihinde ise mültecileri taşıyan bir teknenin Van Gölü’nde batması sonucunda ikisi çocuk, en az 61 mülteci boğularak öldü.

SINIRDA FİDYECİ ÇETELER

Sınır çizgisindeki bir öteki tehlike ise çeteler. Sonun İran tarafında ‘dız’ olarak tabir edilen çete kümeleri, ailelerinden fidye alabilmek için birtakım mültecileri rehin alabiliyor. Bu mültecilere yönelik azap ve makûs muamele görüntü kaydına alınıp, mültecinin ailesine gönderiliyor. Fidyecilerin istemiş olduğu para, verilen mühlet içinde gönderilmezse, bu durumda mülteci öldürülebiliyor. Öldürülme anı da yine görüntüye kaydedilip aileye gönderiliyor. Ölen mültecinin cesedi ise Türkiye tarafına atılabiliyor.

MÜLTECİLERE YÖNELİK CİNSEL SALDIRI

Afganistan’dan Türkiye’ye gelen mültecilerin büyük çoğunluğu genç erkek bireylerden oluşuyor. Lakin bazen bayan ve çocuklar da bu göç seyahatine çıkıyor. Bayan bireyleri göç seyahatinde ve sonu geçişte öteki bir tehlike daha bekliyor: Cinsel saldırı…

Kadın mülteciler, hududun her iki tarafında da cinsel hücuma uğrayabiliyor. Üstelik saldırıyı yapanlar, göçmen kaçakçıları olduğu üzere ‘asker’ de olabiliyor. Bunun bir örneği de geçtiğimiz yıl Van’ın Saray ilçesinde yaşandı.

4 Ocak 2023 tarihinde, İran’dan Türkiye’ye geçmek isteyen Afganistanlı 25 yaşındaki Leyla M., hudut sınırında misyon yapan kontratlı askerler Oğuzhan K. Ve Ahmet Can D. tarafından cinsel hücuma uğradı ve kayalıklardan atılarak öldürülmeye çalışıldı. 20 Ağustos 2023 tarihinde Van 5. Ağır Ceza Mahkemesi’nde hakim karşısına çıkan askerler, “Şeytana uyduk” diyerek kendilerini savundu. İki sanık, yargılamanın sonucunda toplam 68 yıl mahpus cezası aldı.