Zeytinyağı durdurulamıyor: 400 lirayı bulur

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Ceren Deniz/Seçkin Sağlam/Utku Tonguç Topal

DUVAR – Son yıllarda üretim maliyetlerindeki süratli yükselişle sofralık zeytin ve yağ imalinde kullanılan yemeklik zeytin fiyatları katlanarak arttı. İki yıl evvel 60-80 lira aralığında olan zeytinyağı, geçen yıl 150 lira düzeyine çıktı. Bu yıl ise zeytinyağının litre fiyatı 300 lirayı buldu. Hatta uzmanlar tüketicilere, bu fiyatın altında olan eserlere güvenip almamalarını tavsiye ediyor.

Temmuz ayından itibaren dökme zeytin ve zeytinyağı ihracatı durdurulsa da bu adım fiyatları düşürmeye yetmedi. Hatta önümüzdeki devirde zeytinyağı fiyatının daha da yükselmesi bekleniyor.

TAHMİNLER KESİMİ İKİYE BÖLDÜ

Türk Besin Kodeksi’ne nazaran piyasadaki zeytinyağı, ‘natürel sızma’, ‘natürel birinci’ ve ‘rafine zeytinyağı’ olmak üzere üçe ayrılıyor. Asit oranı 0.8 ve altı olan natürel sızma zeytinyağı 400 liradan, 0.8 ve 2.0 aralığındaki asit oranına sahip natürel zeytinyağı 350 liradan, asit oranı 2.0 ile 3.0 ortasındaki natürel birinci zeytinyağı ise 300 liradan satışa sunuluyor. Ulusal Zeytin Konseyi’nin görüşü, bu süreçte piyasadaki birçok eserin zamlandığı ve zeytinyağı fiyatlarına yönelik ‘pahalı’ tenkitlerinin enflasyonist şartlarda gerçekçi olmadığı tarafında. Üretici cephesinde kış dönemi için yapılan fiyat öngörülerinde ise farklı görüşler var. Bir kısmı fiyatların daha da yükselmesini beklerken, bir kısmı kışın talep daralmasıyla birlikte fiyat düşüşü bekliyor.

Mustafa Tan

‘ZEYTİNYAĞI PARLAYAN BİR YILDIZ’

Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Kurulu Lideri Dr. Mustafa Tan, enflasyonist ortamda piyasadaki birçok esere artırım gelirken, zeytinyağı fiyatının konuşuluyor olmasını ‘spekülatif’ olarak kıymetlendirdi. Tan, mevcut durumu şöyle yorumladı: “Zeytinyağı üzere son devirde fiyatı artan birçok tarım eseri var. Üretici maliyetleri hesaba katılıyor mu? Piyasadaki birçok eser üzere zeytinyağı fiyatı da piyasa koşullarına nazaran değişiyor. Zeytinyağı üretimi için emeği, iş gücünü, üreticinin maliyetlerini hesaba katmadan, ‘fiyat yüksek’ demek eksik bir kıymetlendirme olur. Bugün konuşmamız gereken zeytinyağının fiyatı mı yoksa doğal ve sağlıklı besine ulaşabilme imkanı mı? Zeytinyağı parlayan bir yıldız ve dünyada ulaşılması zorlaşan bir eser. Fiyatı da nereye gidecekse oraya sarfiyat.”

Zafer Tan

‘VERİMSİZ BİR DÖNEM GEÇİRİYORUZ’

Antalya’da üreticilik yapan Ulusal Zeytin Kurulu Tespit Komitesi Üyesi Zafer Tan ise fiyattaki yükselişin sebebini şöyle anlattı: “Bu sene Türkiye’de 179 bin ton zeytinyağı bekleniyor. Geçen yıl 400 bin tondu. Dönemin en verimsiz geçtiği devri yaşıyoruz. Sofralık zeytinde de tıpkı oranda düşüş var. Şu anda tesisler ortalama yüzde 5 kapasite ile çalışıyor. Eldeki eserin azlığı ve dünyadaki talebin yükselişi nedeniyle fiyatlar yüksek seyrediyor. Avrupa pazarından talep yüksek fakat elde eser olmadığı için dökme ihracat süresiz durduruldu, paketli ihracat hür. Ekstra virjin sızma zeytinyağı İspanya’da 8,90 euro, yemeklik zeytinyağı 7,90 euro, yüksek asitli lampart zeytinyağı 5,90 euro. İç piyasada da zeytinyağı fiyatı ortalama 300 lira; 50 liradan başlayıp 110 liraya kadar sofralık zeytin var. Bu iklim hayra alamet değil. Karasal iklime döndük. Dünyada kuraklık var. Bundan sonrasına da çok olumlu bakmıyorum. Zeytin fiyatı martta 400 lirayı bulur.”

Mücahit Kıvrak

‘FİYATLARI GLOBAL İKLİM BELİRLEYECEK’

Zeytinyağı tadım uzmanı, oleolog Dr. Mücahit Kıvrak, marketlerde satılan natürel sızma fiyatının İspanya’da 10 euro’ya yaklaştığını, İtalya’da 17 eurolar kadar yükseldiğini belirterek, şunları söyledi: “Eylülden bu yana İspanya’da yağışlar olağan seyrinde görünüyor. Her şey yolunda sarfiyat ve İspanyollar önümüzdeki yıl 1.8 milyon tonluk bir üretim yakalarsa fiyatlarda bir düşüş olur. Bizde de her şeyin olağan gittiğini düşünürsek, muhtaçlıktan çok daha fazla arz yakalanır. Bu da tüm senaryoları zıt yüz eder. Lakin topraklardaki yeni sürgünlerin uçlarında susuzluk belirtileri görülüyor. Kuraklığın devam etmesi durumunda Türkiye’deki üretim de önemli ölçüde düşebilir. Bundan sonraki süreci global iklim değişikliği ve kuraklık belirleyecek. Şu an market raflarında satılan zeytinyağları, temmuz-ağustos ayında alımı yapılan yağlar. Yansıdığında litre fiyatının 500 TL’ye tırmanacağı iddia ediliyor.”

‘TARİŞ’İN FİYATLARI PİYASAYI KİLİTLEDİ’

Balıkesir Altınova’da zeytinyağı üretim tesisi olan Özgür Üzden de İspanya’daki fiyatların 7-7,5 euro bandına gerilediğini söyledi. Dövizde ve enflasyonda şok bir yükseliş yaşanmazsa, fiyatlarda süratli bir yükseliş beklemediklerini belirten Üzden, “Avrupa’da tüketimin düşmesi fiyatları geriye çekti. Ülkemizde TARİŞ’in 0.3 asit oranlı yağa 295 TL üzere bir fiyat açıklaması, piyasada yapay bir beklenti oluşmasını sağladı. Lakin TARİŞ’in bu fiyatlar ile yapacağı alım ölçüsü çok az. Üstelik bunun için üreticinin ne kadar satacağını öncesinde TARİŞ’e beyan etmesi gerekiyor, kapısına gelen her üreticiden bu kalitede zeytinyağı almıyor. Bu da piyasada sağlıklı bir fiyat oluşmasını engelliyor. Bir yanda asit oranlı yağını 295 liraya satmaya çalışan üretici, öbür yanda 220 liradan natürel birinci sınıf yağ almaya çalışan ihracatçı var. Zeytinyağı piyasası neredeyse kitlenmiş durumda” diye konuştu.

Hasan Açanal

‘TEK BAŞINA ZEYTİNYAĞINI SUÇLAYABİLİR MİYİZ?’

Çanakkale merkezli Slowfood İda Gastronomi Derneği’nin kurucularından, yemek kültürü araştırmacısı Hasan Açanal, İspanya, İtalya, Yunanistan, Tunus ve Türkiye’nin dünya pazarındaki zeytinin yüzde 90’ını ürettiğini, Türkiye’de ise Ege ve Akdeniz bölgelerinde ağır olarak üretim yapıldığını söyledi. Talebin giderek arttığını, artan talebin de fiyatlara yansıdığını söyleyen Açanal, “İş gücü başta olmak üzere maliyetlerin artması, zeytinyağı fiyatlarını etkiliyor elbette. Sağlıklı, doğal besine ulaşmanın zorlaşması da tesirli oldu. Enflasyonun çok yüksek olduğu kriz ortamında, zeytinyağını tek başına suçlayabilir miyiz? Domates de 3-4 misli arttı, akaryakıt da o kadar arttı. Zeytinyağı, fiyatı artan her şeyin ortasında daha fazla mı fiyatlandı, ona bakmamız lazım. Yeterli esere olan talep yükseliyor, talep yükseldikçe fiyat artıyor. Fakat fiyatın yükselmesi, talebi azaltmıyor” dedi.

Murat Küçükçakır

‘FİYATLAR YÜKSELİNCE TÜKETİM GERİLEDİ’

Fiyatların yüksek olması nedeniyle tüm dünyada tüketimin gerilediğini söyleyen ziraat mühendisi Murat Küçükçakır, “Avrupa’da tüketim yüzde 30’dan fazla düştü. Bu işin son paketlemesini yapan firmalar satabilecekleri kadar zeytinyağı almaya başladı. Kur yükselmez de bu formda giderse zeytinyağı fiyatlarının şubat ayına kadar yükselmesini beklemiyorum. Şubattan sonra dünyadaki üretimin nereye gideceği aşikâr olur. Buna nazaran kartlar tekrar dağıtılır” dedi.

Zeytinyağının dünya çapında ilgi gören sağlıklı bir besin olduğunu söyleyen zeytinyağı üreticisi Feza Ulu, bu nedenle fiyatların yerelde değil, dünyadaki ekonomik ve iklimsel şartlara bağlı arz talep istikrarına nazaran belirlendiğini söz etti. Ulu, şöyle konuştu: “Anormal iklimsel olaylar nedeniyle zeytin üretimi azalıyor ve bu yılki üzere harikulâde fiyatlar oluşuyor. Bu durum besin enflasyonu ve alım gücünün düşmesi ile paralel gittiğinde üretici, artan maliyet ve azalan tüketim cenderesine sıkışıyor. Zeytinyağı, ağacın altından kovayla alınıp satılıyor üzere düşünüldüğünde fiyat artışları yadırganıyor. Kimi tüketiciler, özelliksiz, hatta tağşişli yağları ‘tüketici dostu fiyatlama’ zannederek bunlara yöneliyor. Lakin zeytin, çok ihtimamlı işlenmesi gereken bir eser olduğu için üretimdeki yüksek maliyet, fiyata yansıyor.”